De landschapskunst collectie van Flevoland: van Observatorium tot PIER + HORIZON
Nergens ter wereld staan zoveel grote landschapskunstwerken zo dicht bij elkaar als in Flevoland. De collectie van Land Art Flevoland omvat inmiddels tien werken, verspreid over de provincie: van het Observatorium van Robert Morris uit 1977 tot de meest recente toevoegingen uit 2018. PIER + HORIZON, geopend in oktober 2016, paste naadloos in die reeks van grootschalige werken die de bijzondere ruimtelijkheid van de nieuwe polder verkennen.
De Flevolandse landschapskunst begon als bewuste keuze van de overheden die de nieuwe polders inrichtten. Tijdens de aanleg van de Flevopolder besloten planologen en ingenieurs de gelegenheid te benutten om grootschalige kunstwerken in het landschap te laten ontstaan. Het idee was dat de ruimtelijkheid van de polder, het vlakke land zonder historische bebouwing, een unieke kans bood voor werken die elders niet mogelijk waren.
Een reeks die vijftig jaar beslaat
Het eerste werk, het Observatorium van Robert Morris, werd in 1977 gerealiseerd in Oost-Flevoland. Morris, een van de grondleggers van de internationale land art-beweging, ontwierp een monumentale ring van aarden wallen en hout. De locatie was bewust: het werk verwijst naar de wisselingen van de seizoenen en de beweging van de zon, vergelijkbaar met Stonehenge.
In de jaren erna volgden werken van Piet Slegers, Moniek Toebosch, Richard Serra en Marinus Boezem. Het werk van Boezem, De Groene Kathedraal uit 1996, is misschien het bekendste: een gotische katedraalvorm uitgezet met populieren op een groot perceel in de Noordoostpolder bij Almere. De bomen zijn inmiddels fors gegroeid en de kathedraalvorm begint zijn volle omvang te tonen.
"De polder biedt een schone lei. Geen eeuwen bebouwing, geen historische tracees. Alleen het land en de horizon."
PIER + HORIZON als afsluiting van de reeks
PIER + HORIZON was aanvankelijk bedoeld als het zevende en laatste werk in de reeks. De provincie Flevoland had besloten de collectie met dit werk af te ronden. Sindsdien zijn er echter twee werken bijgekomen die in een andere context zijn gerealiseerd, zodat de collectie nu tien werken telt.
Wat PIER + HORIZON onderscheidt van de meeste andere werken in de collectie, is de centrale rol van het water. Vrijwel alle andere kunstwerken staan op het droge land van de polder. PIER + HORIZON steekt het meer in, en het meer is geen decor maar onderdeel van het kunstwerk zelf. De boomstammen drijven in het water, de wind bepaalt de choreografie, en de seizoenen tekenen zich af in het karakter van het Zwarte Meer om de pier heen.
De collectie is te bezoeken via een autoroute van circa 190 kilometer door de provincie. Alle werken liggen in de buitenlucht en zijn het gehele jaar vrij toegankelijk. PIER + HORIZON wijkt daarin iets af: de pier zelf is gesloten van half oktober tot 1 maart om de rust van overwinterende vogels te bewaren.